Κυκλάδες
Μουσικά Όργανα : 1) Πάρος 2) Νάξος 3) Κέα (Τζιά)
1) Πάρος
Τα αρχαιότερα όργανα της Πάρου, ο άσκαυλος (τσαμπούνα) και το πληνθίον (τουμπάκι) αποτελούν και στις μέρες μας τη βάση της διασκέδασης κυρίως κατά την περίοδο των απόκρεω. Οι κομπανίες απαρτίζονται από βιολί, λαούτο και σαντούρι ή από βιολί, λαούτο, σαντούρι και κλαρίνο. Και είναι ευτύχημα ότι τα σχήματα αυτά αναβιώνουν σήμερα από άξιους συνεχιστές της μουσικής παράδοσης, οι οποίοι με γνώση επιστημονική και πάθος αναδεικνύουν ό,τι όμορφο, αληθές και γνήσιο παρέλαβαν από τους παλαιότερους.
Εξ’ αιτίας επηρεασμών κυρίως από την Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη με τις οποίες οι Παριανοί είχαν εμπορικές σχέσεις , τις προηγούμενες δεκαετίες στην Πάρο αναπτύχθηκαν μπουζουκοειδείς ορχήστρες που προσπαθούσαν να αποδώσουν χορευτικούς νησιώτικους σκοπούς με το μπουζούκι να αντικαθιστά τον ελληνικότατο ταμπουρά.
Πηγή – Πληροφορίες : Μανώλης Χανιώτης
2) Νάξος
Τα λαϊκά μουσικά όργανα που δέθηκαν με τη Νάξο είναι το σουβλιάρι (φλογέρα), το ντουμπάκι ή τουμπάκι (τύμπανο), η τζαμπούνα ή τσαμπούνα, το βιολί και το λαούτο. Το σουβλιάρι συμμετείχε σε γλέντια μέχρι και τις πρώτες δεκαετίες του 1900
Στη Νάξο παλιότερα η τσαμπούνα κατείχε πρωταγωνιστικό ρόλο στη ζωή των κατοίκων. Όλα τα γλέντια, όπως γάμοι, βαφτίσια, γιορτές, Αποκριές, γίνονταν με τη συνοδεία τσαμπούνας, καθώς δεν ήταν ακόμη γνωστά το βιολί και το λαούτο που κυριαρχούν σήμερα.
Σήμερα οι τσαμπούνες χρησιμοποιούνται στα γλέντια της παρέας στα σπίτια και στις Απόκριες. Στη συνέχεια αναλαμβάνουν τον πρώτο ρόλο το βιολί και το λαούτο, που ήρθαν στη Νάξο από το «δρόμο» της Μ. Ασίας. Όλα τα όργανα αυτά, μα ιδιαίτερα το βιολί, αγαπήθηκαν πολύ από τους Ναξιώτες και σφράγισαν την “μουσική” ζωή τους, τον τελευταίο αιώνα.
Η τσαμπούνα σήμερα παίζεται από αυτοδίδακτους οργανοπαίκτες σε πανηγύρια σε ορεινά χωριά όπως το Φιλότι, η Απείρανθος και η Κόρωνος κυρίως την περίοδο της Αποκριάς και κατασκευάζεται από τους ίδιους τους οργανοπαίκτες οι οποίοι είναι κυρίως βοσκοί.
Όσο περνούν τα χρόνια, όμως, οι τσαμπουνιάρηδες γίνονται όλο και λιγότεροι, αφού ελάχιστοι νέοι ενδιαφέρονται να ασχοληθούν.
Τέλος το τουμπάκι είναι το συνοδευτικό όργανο, το «ταίρι» της τσαμπούνας. Είναι το κρουστό όργανο που δίνει το ρυθμό στους χορευτές.
Πηγή – Πληροφορίες : naxosisland.eu/gr , schoolpress.sch.gr (ΕΠΑΛ Νάξου)
3) Κέα (Τζιά)
Η παραδοσιακή ιδιαιτερότητα της Κέας, που διατηρήθηκε παρά τη μικρή απόσταση του νησιού από την Αθήνα, φαίνεται έντονα μέσ’ από τη μουσική της.
Η μουσική φυσιογνωμία της γίνεται ιδιαίτερα αισθητή και κατανοητή από τις δύο ζυγιές οργάνων που την αντιπροσωπεύουν : την τσαμπούνα με το τουμπί και κάποιες φορές και το βιολί με το λαούτο. Αυτές οι ζυγιές αντικατοπτρίζουν τους δύο “μουσικούς κόσμους” της Τζιάς, τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος, που εκφράζει η μουσική της.
Η ζυγιά βιολιού – λαούτου αντιπροσώπευε κυρίως την αριστοκρατία ενώ η τσαμπούνα και το τουμπί τους βοσκούς και τους αγρότες.
Τα ρεπερτόρια του βιολιού και της τσαμπούνας, μέχρις ενός σημείου συνυπάρχουν. Υπάρχουν και κάποια παλιά κομμάτια που έχουν μεταφερθεί από την τσαμπούνα στο βιολί.
Η τσαμπούνα και το βιολί συνόδευαν τα γλέντια που έκαναν στα Τζιώτικα πανηγύρια.
Τα πανηγύρια στην Τζιά ήταν περισσότερο οικογενειακά. Μετά τη λειτουργία μαζεύονταν στα διάφορα σπίτια ή και στον περίβολο της εκκλησίας ή στη αυλή του ξωκλησιού και με τη συνοδεία των βιολιών ή άλλοτε με τις τσαμπούνες έκαναν τα καλύτερα γλέντια.
Η τσαμπούνα παιζόταν σε όλες τις περιστάσεις εκτός μόνο από τους γάμους.
Το βιολί έχει εκτενέστερο ρεπερτόριο σε σχέση με την τσαμπούνα. Με το βιολί έπαιζαν επίσης παλαιότερα ζεϊμπέκικο και καρσιλαμά που τα χόρευαν οι πρόσφυγες.
Πηγή – Πληροφορίες : Γιάννης Σέρβος, Ελένη Πετράκη – Σέρβου
Προτεινόμενο βίντεο : Τζιώτικη ζυγιά με τσαμπούνα και τουμπάκι.