Βόρειο και Ανατολικό Αιγαίο (Μουσικά όργανα)

Βόρειο και ανατολικό Αιγαίο

Μουσικά Όργανα : 1) Λέσβος  2) Ικαρία

1) Λέσβος

Στο Μεσότοπο παίζονταν το βιολί, το σαντούρι, το ούτι, το λαούτο, το μαντολίνο, η κιθάρα, ο ταμπουράς, το κλαρίνο, το τρομπόνι, η τρομπέτα, η γκάιντα, ο ζουρνάς, το φύλλο, το ακορντεόν, η ντ’μπάνα, το τουμπελέκι, το ντέφι και ο ντενεκές.
Όλα αυτά τα όργανα παίζονταν στις καθημερινές διασκεδάσεις των Μεσοτοπιτών μεμονωμένα ή σε ελεύθερο συνδυασμό. Στις επίσημες διασκεδάσεις όπως πανηγύρια και γάμοι μια πλήρης κομπανία συνήθως αποτελείτο από βιολί , σαντούρι,κλαρίνο,τρομπόνι, ακορντεόν και ντ’μπάνα.
Τη δεκαετία του 1960 προστέθηκε το μπουζούκι και σιγά σιγά και το αρμόνιο περιορίζοντας αρχικά και αντικαθιστώντας στη συνέχεια τα ποαλαιότερα όργανα.

Πηγή – πληροφορίες : Μιχάλης Βουβέλης

 

Μουσικό συγκρότημα από την Κάπη παίζει σε πανηγύρι του χωριού, το 1920. Βαρελτζής Γιώργος - τρομπόνι, Ζαχαρής Παναγιώτης - βιολί, Ζαχαρής Γιώργος - σαντούρι, Ζαχαρής Δημήτρης - κλαρίνο. (Αρχείο Μιχ. Κυριακόγλου).
Γάμος στον Ασώματο το '50. Μουσικοί από δύο Αγιασώτικες κομπανίες συνοδεύουν την νύφη στην εκκλησία: Μιχάλης Μουτζουρέλλης («Λαγός») - κλαρίνο, Γιάννης Σουσαμλής («Κακούργος») - σαντούρι, Γιάννης Μουτζουρέλλης («Λαγός») - κιθάρα, Στρατής Παπάνης - ακορντεόν, Στρατής Αλτιπαράκης («Ρογίδι») - τρομπόνι και Χαρίλαος Ρόδανος - βιολί. (Αρχείο Μιχ. Μουτζουρέλλη).
Γαμήλιο γλέντι στο παλιό καφενείο «του Καμαρού» στην Αγιάσο το 1954. Παίζουν οι Αγιασώτες μουσικοί, Μιχάλης Μουτζουρέλλης ("Λαγός") - κλαρίνο, Ραφαήλ Σουσαμλής - ευφώνιο, Στρατής Ρόδανος - σαντούρι, Αχιλλέας Σουσαμλής - βιολί, Στρατής Αλτιπαρμάκης ("Ρογίδι") - τρομπόνι και Στρατής Παπάνης - ακορντεόν. (Αρχείο Μιχ. Μουτζουρέλλη)
Σε καφενείο στο Παλιοχώρι την δεκαετία του '60, διακρίνονται οι μουσικοί: Μανώλης Παντελέλης - βιολί, Παναγιώτης Παντελέλης («Ασπαρτιά») - τρομπόνι, Γιάννης Παντελέλης - κορνέτα, Δημήτρης Γανώσης - κιθάρα, Γιώργος Γανώσης - σαντούρι, Παντελής Σκυβαλάκης - ακορντεόν, Ευάγγελος Παντελέλης - ντραμς. Πρόκειται για την κομπανία των αδερφών Παντελέλη («τα Παντελέλια») σε συνεργασία με άλλους μουσικούς από το Παλιοχώρι. (Αρχείο Γ. Γανώση).
Στην Καλλονή, στο κέντρο «Γέφυρα» του Γ. Βαμβουκλή, που διακρίνεται αριστερά, η κομπανία των αδερφών Γανώση («τα Γανωσέλια») από το Παλιοχώρι, έπαιζε κάθε Σαββατοκύριακο, το 1955. Παναγιώτης Γανώσης - βιολί, Γιώργος Γανώσης - σαντούρι, Μιχαήλ Πετρέλης από την Αρίσβη - ντραμς, Δημήτρης Γανώσης - κιθάρα, Γιάννης Κοτοπούλης - ακορντεόν. (Αρχείο Γ. Γανώση).
Στο κέντρο «Κληματαριά» του Κουταλέλη στην Μυτιλήνη, το 1967, παίζουν λέσβιοι μουσικοί μαζί με δύο τραγουδίστριες από την Αθήνα. Ευστράτιος Κουταλέλης («Κουταλής») - μπουζούκι, Αντώνης Στεργίου από τους Ταξιάρχες - μπουζούκι, πίσω Γιώργος Γανώσης - ντραμς, Μιχάλης Βερβέρης («Τουρκογιάννης») -βιολί, και Δημήτρης Γανώσης - ακορντεόν. (Αρχείο Γ. Γανώση).
Κομπανία της Κάπης παίζει στο πανηγύρι του Αγίου Δημητρίου στη Μόρια το 1957. Εύανδρος Παπαδόπουλος («Μουμτζής») - ντραμς, Κώστας Παπαδόπουλος («Μουμτζής») - βιολί, Γιώργος Παπαδόπουλος («Μουμτζής») - κλαρίνο, Γιώργος Βαρελτζής - τρομπόνι, Γιαννακός Βαρελτζής - σαντούρι και Σαράντος Σταμπουλής («Κατεργάρης»), κάτοικος Αγίας Παρασκευής - τρομπόνι.
Στο Πλωμάρι τη δεκαετία του '50, μουσικοί συνοδεύουν γλεντιστές σε πατινάδα. Ο Ποσειδώνας Καραβάς παίζει βιολί και ο Παναγιώτης Τυροπώλης σαντούρι. (Αρχείο Δ. Καραβά).
«Ζυγιά» (κλαρίνο και νταούλι) από την Αγιάσο, στην ηθογραφία του Αντώνη Μηνά, "Τα Σόγια", που ανέβασε το Αναγνωστήριο της Αγιάσου το 1984. Ο Στρατής Σουσαμλής («Σελέμης») παίζει κλαρίνο και ο Ανέστης («Αριστείδης») Μουτζουρέλλης («Λαγός») -νταούλι. (Αρχείο Αναγνωστηρίου Αγιάσου).
Εκδήλωση αφιερωμένη στην λαϊκή μουσική παράδοση της Αγιάσου, οργανωμένη από το Αναγνωστήριο «η Ανάπτυξη» στις 24-9-1978. Μουσική παίζουν οι: Κώστας Ζαφειρίου - κιθάρα, Ευριπίδης Ζαφειρίου («Καζίνο») - κλαρίνο, Σταύρος Ρόδανος - κιθάρα, Γιάννης Σουσαμλής («Κακούργος») - σαντούρι, Χαρίλαος Ρόδανος - βιολί και Δημήτρης Αγρίτης - ντραμς. (Αρχείο Αναγνωστηρίου Αγιάσου).

2) Ικαρία

Στην Ικαρία χρησιμοποιούσαν κυρίως τη λύρα, το λαούτο και μια μορφή γκάιντας την τσαμπουνοφυλάκα. Το βιολί είναι μεταγενέστερο και αντικατέστησε τη λύρα.
Παρ’ όλο που υπάρχει στους νεότερους χρόνους συνοδεία κρουστού,θεωρούμε πως ήταν πολύ πιθανό να χρησιμοποιούσαν κατσικίσιο δέρμα το οποίο υπήρχε σε αφθονία και είναι η πρώτη ύλη στην κατασκευή τυμπάνων,για να κατασκευάζουν τύμπανα και να τα χρησιμοποιούν για να δίνουν το ρυθμό. Άλλωστε η Ικαρία δέχτηκε μεγάλη επιρροή από τη βυζαντινή κοινωνία σε όλες τις εκδηλώσεις και ταυτόχρονα η χρήση κρουστών οργάνων ήταν απαραίτητη.

Πηγή – Πληροφορίες : Βασίλης Μεσσαριτάκης

Βίντεο: Ένα δείγμα Καριώτικου σκοπού με τσαμπουνοφυλάκα.